Cách lên dây đàn guitar bằng tuner: bảng nốt và từng bước

Lên dây guitar tiêu chuẩn là chỉnh sáu dây buông theo thứ tự Mi – La – Rê – Sol – Si – Mi (E–A–D–G–B–E), từ dây 6 đến dây 1. Dây 6 cho âm trầm nhất; dây 1 cho âm cao nhất. Với người mới, tuner giúp kiểm tra từng dây rõ hơn việc chỉ nghe một hợp âm rồi đoán.

Hướng dẫn này dành cho guitar Acoustic hoặc Classic sáu dây dùng cách lên dây tiêu chuẩn. Nếu bản nhạc yêu cầu cách lên dây khác, hãy đọc chỉ dẫn của bản nhạc trước. Đàn 12 dây, bass và các mẫu đặc biệt cần hướng dẫn riêng.

Bảng nốt sáu dây guitar

Theo cách đánh số dây của Yamaha, dây mảnh nhất là dây 1. Khi đọc bảng dưới, bắt đầu ở dây 6 rồi đi dần tới dây 1; đừng nhầm số thứ tự dây với số phím cần bấm.

A4 = 440 Hz là chuẩn tham chiếu của tuner, không phải tần số phải chỉnh cho cả sáu dây. Hai dây Mi cùng chữ E nhưng khác nhau hai quãng tám. Bảng dùng cao độ thực phát ra; nếu tuner chỉ hiện chữ mà không hiện số quãng tám, cần xác định đúng dây trước khi vặn khóa.

Chuẩn bị tuner trước khi chỉnh

• Tháo capo để lên dây buông tiêu chuẩn. Đặt đàn chắc chắn ở tư thế chơi.
• Chọn chế độ Guitar tiêu chuẩn hoặc Chromatic. Kiểm tra chuẩn tham chiếu A4 = 440 Hz, trừ khi giáo viên hoặc nhóm chơi yêu cầu chuẩn khác.
• Với tuner kẹp, đặt ở đầu cần theo hướng dẫn thiết bị. Với ứng dụng dùng micro, chọn chỗ yên tĩnh và kiểm tra quyền truy cập micro.
• Lần theo dây từ ngựa tới đúng khóa. Gảy riêng một dây và chặn nhẹ các dây còn lại để máy dễ nhận tín hiệu.

Cách hiển thị phụ thuộc thiết bị. Chẳng hạn, hướng dẫn Fender FT-1 phân biệt các chế độ nhạc cụ và trạng thái thấp, cao hoặc đúng cao độ. Đừng suy rằng mọi tuner đều dùng cùng màu hoặc cùng chiều kim.

Các bước lên dây từ dây 6 đến dây 1

1. Gảy dây 6: đọc tên nốt máy nhận được. Mục tiêu là E2, không chỉ là một chữ E bất kỳ.
2. Xoay đúng khóa từng chút: nghe và nhìn cao độ thay đổi. Chiều xoay phụ thuộc cách dây quấn và vị trí khóa; không áp một chiều cho tất cả sáu khóa.
3. Đưa dây về đúng nốt trước: chỉ căn kim vào giữa sau khi tên nốt đã đúng. Nếu chưa chắc đang ở quãng nào, dừng và nhờ người biết chơi kiểm tra.
4. Hoàn tất từ phía thấp lên: nếu đã vượt cao độ, hạ xuống dưới nốt cần rồi tăng chậm trở lại. Tránh vặn một vòng lớn khi đã gần đúng.
5. Lặp lại với A2, D3, G3, B3 và E4: mỗi lần chuyển dây đều xác nhận lại khóa tương ứng.
6. Kiểm tra vòng thứ hai: gảy lại sáu dây buông, sau đó thử một đoạn quen. Nếu nốt bấm vẫn bất thường, ghi nhận riêng để kiểm tra tiếp.

Yamaha hướng dẫn lên dây Acoustic bằng tuner và lưu ý thói quen kiểm tra trước khi chơi. Không cố tăng lực căng khi dây đã căng bất thường, khóa khó xoay hoặc bạn chưa nhận diện được nốt.

Đọc tuner: đúng tên nốt rồi mới chỉnh độ lệch

Ví dụ, đang chỉnh dây 2 về B3 mà máy báo C: kim giữa chỉ cho biết dây đang gần nốt C, không có nghĩa dây 2 đã đúng. Hãy kiểm tra chế độ, dây đang gảy và quãng âm trước. Tuner Chromatic nhận nhiều nốt nên càng cần đọc cả tên nốt lẫn chỉ báo cao/thấp.

Gảy với lực vừa phải, đợi tín hiệu ổn định rồi chỉnh một lượng nhỏ. Không vặn theo mọi dao động tức thời của kim. Nếu âm từ loa hoặc người bên cạnh làm máy nhận sai, tắt nguồn âm đó và thử lại riêng từng dây.

Khi lên dây mãi chưa ổn định

Dây mới cần thời gian ổn định; Yamaha lưu ý dây nylon ổn định chậm hơn dây thép. Tuy vậy, một dây liên tục tụt mạnh cũng cần được kiểm tra cách lắp và khóa. Nếu vừa đổi bộ dây, xem cách chọn dây đúng loại và cấu hình.

Có thể lên dây bằng tai khi không có tuner không?

Có thể so sánh các nốt cùng cao độ: dây 6 phím 5 với dây 5 buông; dây 5 phím 5 với dây 4 buông; dây 4 phím 5 với dây 3 buông; dây 3 phím 4 với dây 2 buông; dây 2 phím 5 với dây 1 buông. Riêng cặp Sol–Si dùng phím 4.

Đây là cách đối chiếu tương đối. Nếu dây làm mốc ban đầu chưa đúng, cả bộ dây vẫn có thể lệch so với nhạc đệm hoặc nhạc cụ khác. Người mới nên dùng tuner để kiểm tra lại, nhất là trước khi tập cùng bản thu.

Câu hỏi thường gặp

Acoustic và Classic có cùng thứ tự nốt không?

Có, với guitar sáu dây lên dây tiêu chuẩn. Cả hai dùng E–A–D–G–B–E từ trầm lên cao; loại dây và cách cố định dây khác nhau. Đọc thêm phân biệt Acoustic và Classic nếu chưa xác định được loại đàn.

Có nên kiểm tra lại sau khi kẹp capo?

Có. Lên dây buông trước, đặt capo rồi kiểm tra âm ở vị trí capo và hợp âm định chơi. Nếu lệch rõ, xem vị trí và lực kẹp; đừng cố vặn về E–A–D–G–B–E khi capo vẫn đang làm cao các dây buông.

Tuner báo đúng mà đàn vẫn khó chơi thì sao?

Lên dây và chỉnh setup là hai việc khác nhau. Nếu dây cao, bấm nặng hoặc nốt bị rè, dùng hướng dẫn kiểm tra action guitar để ghi triệu chứng trước khi mang đàn đi kiểm tra.

Sau khi lên dây, bắt đầu buổi tập

Chọn một đoạn ngắn trong thư viện sheet guitar có PDF, kiểm tra ký hiệu lên dây riêng nếu có và tập chậm. Sau buổi chơi, lau dây theo hướng dẫn bảo quản guitar. Khi đang chọn mua đàn, bạn cũng có thể dùng bảng nốt này để kiểm tra dây buông trước buổi thử guitar tại Mộc Nhật.